JAK ŻYĆ BEZPIECZNIE

 

TLENEK  WĘGLA – ŚMIERTELNE  NIEBEZPIECZEŃSTWO

Sezon grzewczy trwa średnio od września/października do marca/kwietnia. W tym czasie „Straż Pożarna” otrzymuje zwiększoną ilość zgłoszeń dotyczących obecności dymu w budynkach jedno i wielorodzinnych. Niemal za każdym razem w takich sytuacjach obecny jest tlenek węgla, potocznie zwany czadem. Zagrożenie związane z użytkowaniem instalacji kominowej i z tym związanych urządzeń występuje w zasadzie cały rok.

 

TLENEK WĘGLA – ŚMIERTELNE  NIEBEZPIECZEŃSTWO

Tlenek węgla, (wzór chemiczny CO) jest gazem silnie trującym, bezbarwnym i bezwonnym, nieco lżejszym od powietrza, co powoduje, że łatwo się z nim miesza i w nim rozprzestrzenia. Tlenek węgla jest gazem niewyczuwalnym dla człowieka. Dostaje się do organizmu przez układ oddechowy, a następnie jest wchłaniany do krwioobiegu. W układzie krwionośnym człowieka tlenek węgla wiąże się z hemoglobiną 210 razy szybciej niż tlen, blokując jego dopływ do organizmu. Stwarza to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Uniemożliwia prawidłowe rozprowadzanie tlenu we krwi i powoduje uszkodzenia mózgu oraz innych narządów wewnętrznych. Następstwem ostrego zatrucia może być nieodwracalne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, niewydolność wieńcowa i zawał albo nawet śmierć.

 

Stężenie objętościowe

CO w powietrzu

Objawy zatrucia

0,01–0,02%

lekki ból głowy przy ekspozycji przez 2-3 godziny

0,04%

silny ból głowy zaczynający się ok. 1 godzinę po wdychaniu tego stężenia;

0,08%

zawroty głowy, wymioty i konwulsje po 45 minutach wdychania; po dwóch godzinach trwała śpiączka;

0,16%

silny ból głowy, wymioty, konwulsje po 20 minutach; zgon po dwóch godzinach

0,32%

intensywny ból głowy i wymioty po 5-10 minutach; zgon po 30 minutach;

0,64%

ból głowy i wymioty po 1-2 minutach; zgon w niecałe 20 minut;

1,28%

utrata przytomności po 2-3 wdechach; śmierć po 3 minutach.

 

 

URZĄDZENIA  GRZEWCZE  I  KOMINY – ŹRÓDŁO  TLENKU  WĘGLA

Tlenek węgla powstaje w wyniku niepełnego spalania paliw (drewna, oleju opałowego, gazu ziemnego, gazu propan-butan, węgla i innych) w piecach węglowych, ogrzewaczach, kotłach, kuchenkach gazowych, które jest spowodowane brakiem odpowiedniej ilości tlenu, niezbędnego do całkowitego spalania. Wynika to z braku dopływu powietrza do urządzenia, w którym spalanie się odbywa. Aby wykluczyć taki niepożądany proces spalania niezbędna jest właściwie funkcjonująca wentylacja. W prawidłowo rozwiązanym układzie wentylacji muszą funkcjonować kanały nawiewne (czerpalne) i wywiewne powietrza. W większości przypadków w mieszkaniach lub domach jednorodzinnych nie są doprowadzone kanały nawiewne powietrza do pomieszczenia, a także lokalu, w którym znajduje się urządzenie grzewcze. Funkcji tej nie spełniają szczelne, nie zaopatrzone w nawiewniki okna. W takim układzie instalacji wentylacyjnej następuje zakłócenie prawidłowego ciągu w przewodzie dymowym lub spalinowym, a także kanale wywiewnym instalacji wentylacyjnej. Skutkiem najczęściej jest powstawanie zjawiska odwrotnego obiegu wentylacji.  Brak wlotu powietrza, a jednocześnie pobieranie (zasysanie) powietrza do spalania i wyrzut grawitacyjny spalin lub dymu do kanału kominowego wytwarza w pomieszczeniu podciśnienie. Skutkuje to zasysaniem powietrza z zewnątrz poprzez kanał wylotowy wentylacji wywiewnej. Kanały wylotowe powietrza na ogół znajdują się w pobliżu kanału wylotowego dymu i spalin, które w ten sposób wnikają do pomieszczenia z pobytem ludzi, powodując dodatkowe zagrożenie zatruciem. W konsekwencji wykluczony z funkcjonowania zostaje kanał wentylacyjny wywiewny. Wadliwie działająca wentylacja lub brak wentylacji skutkuje w najlepszym wypadku zubożeniem stężenia tlenu w pomieszczeniu i nie odprowadzaniem zanieczyszczonego powietrza i szczątkowych toksycznych produktów spalania.

Gdy proces spalania paliwa w urządzeniu grzewczym trwa w atmosferze ograniczonego dostępu powietrza (tlenu) i dochodzi do tzw. niepełnego spalania. Produkty niepełnego spalania (w tym tlenek węgla) z łatwością przedostają się do przestrzeni pomieszczenia zamiast do przewodu kominowego. Przyczynami niezależnymi od dostępu powietrza mogą być: zanieczyszczenie, zużycie lub zła regulacja palnika gazowego, przedwczesne zamknięcie paleniska pieca lub „kuchni węglowej”, zapchany i nieszczelny przewód kominowy, uszkodzone połączenie między kominem, a piecem (nieszczelny czopuch). Szczelnie pozamykane okna (niekiedy dodatkowo uszczelnione), pozaklejane kratki wentylacyjne w łazience lub kuchni, brak lub mała powierzchnia otworów wentylacyjnych w drzwiach łazienkowych, jak również brak regularnych czyszczeń i kontroli okresowej przewodów wentylacyjnych i kominowych sprawiają, że użytkownik mieszkania lub domu jest narażony na śmiertelne zagrożenie.

Do emisji tlenku węgla często dochodzi w nowo oddawanych do użytkowania lokalach mieszkalnych oraz wyremontowanych wraz z wyposażeniem w nowe piece węglowe, w tym popularne obecnie piece niskotemperaturowe z wentylatorem nadmuchowym, a także gazowe nie mającymi zamkniętej komory spalania.  Wiąże się to najczęściej z wymianą w pomieszczeniach okien i drzwi na dobrze uszczelnione oraz  nie  dostosowaniem wentylacji grawitacyjnej. Mieszkanie doskonale szczelne nie posiada odpowiedniej wentylacji w trakcie spalania. Należy pamiętać, że może to doprowadzić do tragedii.

 

JAK  BRONIĆ  SIĘ  PRZED  TLENKIEM  WĘGLA ?

Użytkownik urządzenia grzewczego w celu uniknięcia wydzielania się tlenku węgla podczas spalania paliwa oraz uniknięcia emisji tlenku węgla do mieszkania powinien:

1.      Dokonywać okresowych przeglądów instalacji wentylacyjnej i przewodów kominowych oraz ich  c z y s z c z e n i a.

2.      Nie zasłaniać kratek wentylacyjnych wywiewnych i otworów nawiewnych.

3.      Przy instalacji i montażu urządzeń oraz systemów grzewczych korzystać z usług wykwalifikowanych osób. Podłączenie urządzeń do przewodu kominowego wykonywać pod nadzorem osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje zawodowe (np. mistrz kominiarski), która powinna potwierdzić prawidłowość podłączenia i właściwe funkcjonowanie wentylacji w pomieszczeniu, w którym urządzenie zainstalowano.

4.      Urządzenia, w których odbywa się proces spalania użytkować tylko wtedy gdy została potwierdzona odbiorowa i okresowa sprawność techniczna.

5.      Nie bagatelizować objawów duszności, bólu i zawrotów głowy, nudności, wymiotów, oszołomienia, osłabienia, przyśpieszonej czynności serca i oddychania, gdyż mogą być sygnałem, że ulegamy zatruciu czadem. W takiej sytuacji należy natychmiast zaalarmować wszystkich domowników, otworzyć okna i udać się na zewnątrz budynku oraz wezwać pomoc na telefon alarmowy nr  998   lub  112.

6.      Stosować ogólnodostępne w sprzedaży czujniki tlenku węgla ale tylko spełniające wymagania zawarte w Polskiej Normie PN-EN 50291-1:2010/A1:2013-05 „Urządzenia elektryczne do wykrywania tlenku węgla w pomieszczeniach domowych - Część 1: Metody badań i wymagania”. Dodatkowym atutem takiego czujnika będzie wydana pozytywna opinia techniczna Centrum Naukowo Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej – Państwowego Instytutu badawczego (CNBOP – PIB) lub dopuszczenie wyrobu do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej wydane przez CNBOP – PIB. Uzyskanie najwyższego poziomu bezpieczeństwa możliwe jest przy kompleksowym zastosowaniu autonomicznych czujników czadu, dymu (w tym jonizacyjnych i optycznych) oraz gazu (GZ50 lub PB).

 

POŻAR  KOMINA – PRZYCZYNY  I  NASTĘPSTWA

Długotrwałe użytkowanie przewodów kominowych (w tym spalinowych i wentylacyjnych) bez przeprowadzania terminowych czyszczeń oraz przeglądów okresowych może doprowadzić do nagromadzenia się sadzy oraz innych zanieczyszczeń na ściankach kominów. Podczas intensywniejszego palenia, szczególnie w okresie silnych mrozów, może dojść do zapalenia sadzy w przewodzie kominowym. Jest to bardzo groźne i niebezpieczne zjawisko dla użytkowników lokalu i budynku. Podczas pożaru dochodzi do bardzo intensywnego spalania nagromadzonej sadzy na całej długości komina, wytworzenia temperatury spalania rzędu 1000 – 1300 ºC oraz często dużego wzrostu ciśnienia wewnątrz przewodu kominowego. Wskutek tego pojawiają się pęknięcia i destrukcja elementów komina (cegieł, prefabrykatów, wkładów ceramicznych). Prowadzi to do rozszczelnienia komina oraz zagrożenia emisją dymu i tlenku węgla w przyległych pomieszczeniach, a także zapaleniem konstrukcji stropu, dachu czy palnych ścianek konstrukcyjnych.

 

WYMAGANIA  I  PODSTAWY  PRAWNE

Właściciel, użytkownik mieszkania, budynku mieszkalnego jest zobowiązany do zapewnienia właściwego stanu technicznego przewodów kominowych (wentylacyjnych, spalinowych, dymowych).

§ 34 ust.1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010r. Nr 109, poz. 719) w którym określono, że w obiektach lub ich częściach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych w okresach ich użytkowania:

1)      od palenisk zakładów zbiorowego żywienia i usług gastronomicznych – co najmniej raz w miesiącu, jeżeli przepisy miejscowe nie stanowią inaczej;

2)      od palenisk opalanych paliwem stałym niewymienionych w pkt 1 – co najmniej raz na 3 miesiące;

3)      od palenisk opalanych paliwem płynnym i gazowym niewymienionych w pkt 1 – co najmniej raz na 6 miesięcy.

W ust. 2 § 34 wyżej wymienionego rozporządzenia określono, że w obiektach lub ich częściach, o których mowa w ust. 1, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych co najmniej raz w roku, jeżeli większa częstotliwość nie wynika z warunków użytkowych.

W ust. 3 § 34 przywołanego wyżej rozporządzenia określono, że czynności, o których mowa w ust. 1 i 2 wykonują osoby posiadające kwalifikacje kominiarskie, za wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz obiektów budowlanych budownictwa zagrodowego i letniskowego – co wynika z ust. 4 § 34 wyżej wymienionego rozporządzenia.

Należy podkreślić, że zapis § 34 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. (Dz. U. 2010 r. Nr 109 poz. 719) nie zwalnia właścicieli, najemców bądź użytkowników budynków mieszkalnych jednorodzinnych i obiektów budowlanych budownictwa zagrodowego i letniskowego z wykonywania wymaganych czynności w zakresie czyszczenia w terminach wskazanych wyżej. Przepis prawa w tym zakresie stanowi jedynie, że prace te może wykonywać osoba nie posiadająca kwalifikacji kominiarskich. Wobec powyższego obowiązek prawny nadal spoczywa na właścicielu, najemcy bądź użytkowniku, który w takim przypadku powinien te czynności dokumentować poprzez prowadzenie stosownego rejestru czyszczeń przewodów kominowych (dymowych, spalinowych, wentylacyjnych) dla danego budynku na zasadzie oświadczenia.

Art. 62 ust.1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.) określa, że obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu między innymi stanu technicznego instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych).

§ 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. z 1999 r. Nr 74 poz. 836) określa, że użytkownik lokalu mieszkalnego wyposażonego w przewody i kanały dymowe lub spalinowe oraz wentylacyjne jest obowiązany:

-   zapewniać ich sprawność techniczną i użytkową,

-   w przypadku wystąpienia objawów świadczących o zagrożeniu bezpieczeństwa osób lub mienia, zaniechać użytkowania instalacji gazowej i podjąć stosowne działania zaradcze oraz poinformować właściwe służby i właściciela o wystąpieniu zagrożenia,

-   systematycznie wykonywać czynności konserwacyjne,

-   informować właściciela budynku o niewłaściwym funkcjonowaniu urządzeń spalinowych, dymowych lub wentylacyjnych.

 

§ 17 ust. 1 wyżej wymienionego rozporządzenia określa, że użytkownik lokalu powinien eliminować możliwość wydzielania się tlenku węgla z urządzeń gazowych oraz zapewniać bezpieczeństwo użytkowników lokalu.

§ 19 ust. 3 wyżej przywołanego rozporządzenia określa, że użytkownik lokalu korzystający z przewodów i kanałów dymowych lub spalinowych oraz wentylacyjnych może powierzać naprawę i konserwację tych urządzeń wyłącznie osobom posiadającym świadectwa kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach.

 

Opracowanie:  bryg. Kazimierz Maciejewski, mł.asp. Marcin Kulczyk, Wałcz, 22.01.2016 r.